Wspomnienia prof. Andrzeja Zolla o budowie fundamentów III RP

Wspomnienia prof. Andrzeja Zolla z okresu po 1989 roku to fascynujący zapis budowy fundamentów III Rzeczypospolitej, widziany oczami jednego z głównych architektów jej systemu prawnego. Kariera zawodowa profesora w tym przełomowym czasie była nierozerwalnie związana z tworzeniem instytucji, które miały zagwarantować Polsce demokratyczny charakter i praworządność.

Za jeden z najbardziej doniosłych momentów swojej działalności profesor uznaje pełnienie funkcji zastępcy przewodniczącego w pierwszej Państwowej Komisji Wyborczej. Powołana tuż po obradach Okrągłego Stołu, stała się ona pierwszym organem państwowym działającym w nowej rzeczywistości politycznej. W warunkach braku rzetelnego prawa wyborczego i realnego ryzyka fałszerstw, Komisja podjęła pionierski trud wypracowania zasad, które zabezpieczyły uczciwość głosowania. Prof. Zoll z dumą podkreśla, że wprowadzone wówczas dyrektywy stały się fundamentem, dzięki któremu przez kolejne dekady polskie wybory cieszyły się niepodważalną wiarygodnością, co uznaje za wielki sukces polskiej demokracji.

Równolegle z pracą nad procedurami wyborczymi, profesor angażował się w głęboką reformę prawa karnego w ramach Komisji Kodyfikacyjnej, a następnie podjął służbę jako sędzia Trybunału Konstytucyjnego. Praca w Trybunale w tamtym okresie była zadaniem bez precedensu i wymagała ogromnej odpowiedzialności intelektualnej. Sędziowie musieli budować nowy porządek prawny, operując w ramach starej, stalinowskiej konstytucji z 1952 roku. Jedynym solidnym oparciem był wprowadzony w grudniu 1989 roku zapis głoszący, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, realizującym zasady sprawiedliwości społecznej. To właśnie na tym jednym zdaniu profesor wraz z zespołem opierał weryfikację wchodzącego w życie prawa, nadając mu demokratyczną treść.

Dopełnieniem tej intensywnej drogi zawodowej była funkcja Rzecznika Praw Obywatelskich, którą profesor objął w późniejszych latach. Cała powojenna kariera prof. Zolla jawi się we wspomnieniach jako czas niezwykłej aktywności i radości z uczestnictwa w tworzeniu czegoś zupełnie nowego – od technicznych aspektów uczciwych wyborów, po filozoficzne i prawne fundamenty nowoczesnego państwa.